الطَّائر و برك البعير و ربض ( 1 ) الكلب . * ( وَعاداً وَثَمُودَ ) * ، نصب است بر معنى * ( فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ) * ، براى آن كه در او معنى اهلاك است ، و التّقدير : و اهلكنا عاد و ثمودا ، و نيز هلاك كرديم عاد را كه قوم هود بودند ، و ثمود را كه قوم صالح بودند ، به جزاى كفر و طغيانى كه كردند . * ( وَقَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَساكِنِهِمْ ) * ، و هلاك ديار ايشان ظاهر شد شما را از خانه‌ها و سرايهاى ايشان . آنگه بيان كرد كه : اعمال ايشان شيطان بياراست براى ايشان از كفر و فسق ، و اين دليل بطلان قول مجبّره است در اضافت آن با خداى تعالى . * ( فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ ) * ، و ايشان را منع كرد از راه حق ، ايشان راه نمىيابند از آن جا كه نظر و تفكّر نمىكنند . * ( وَكانُوا مُسْتَبْصِرِينَ ) * ، با آن كه ايشان عاقلان و مميّزان و مستبصرانند خللى كه افتاد ايشان را از اهمال و اغفال در نظر افتاد ، نه از خلل عقل و بصيرت . مجاهد و قتاده گفتند : معنى آن است كه ايشان مستبصر بودند در كفر و ضلالت ، و به آن معجب بودند ، و باطل به صورت حق به خود نمودند . * ( وَقارُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهامانَ ) * ، نصب او هم بر تقدير فعلى مضمر است ، يعنى و اهلكنا ايضا قارون ، گفت : و همچنين هلاك كرديم قارون و فرعون و هامان را . * ( وَلَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى بِالْبَيِّناتِ ) * ، و موسى به ايشان آورد بيّنات و معجزات . * ( فَاسْتَكْبَرُوا فِي الأَرْضِ ) * ، در زمين تكبّر كردند ( 2 ) . * ( وَما كانُوا سابِقِينَ ) * ، و آنگه خداى را سبق نبردند و پيش او نتوانستند رفتن . آنگه بيان كرد كه : هر يكى را از آنان به چه هلاك كرديم ، گفت : * ( فَكُلًّا أَخَذْنا بِذَنْبِه ) * ، هر يكى را از ايشان به گناه خود بگرفتيم . * ( فَمِنْهُمْ ) * ، از ايشان بعضى آن بودند كه ايشان را به حاصب هلاك كرديم ، و آن بادى باشد سخت كه حصبا آرد و سنگريزه ، قال الفرزدق : مستقبلين شمال الرّيح يضربها بحاصب كنديف القطن منثور بر سبيل تشبيه تگرگ را حاصب خواند ، چنان كه اخطل گفت ( 3 ) :

--> ( 1 ) . آج ، لب : ريض . ( 2 ) . آز : تكبّر كردن . ( 3 ) . آب ، آز شعر .